Danh chính ngôn thuận

 

          Đã từ lâu thơ Haiku không còn quanh quất trong xứ sở Phù tang nữa mà đã đặt chân lên nhiều vùng miền trên toàn thế giới. Có lẽ đây là thể loại thơ có sức lan tỏa rộng rãi vào bậc nhất bởi những đặc thù của nó. Cùng bước chân di trú, nó cũng đã biến đổi nhiều theo cách nghĩ , cách nhìn và thói quen diễn đạt của từng nơi đất mới. Điều đó là tất yếu  bởi thơ là người, mà con người mỗi xứ có ngôn ngữ, cách suy tư và nền tảng văn hóa riêng biệt.

           Dù ở phương trời nào, khi làm thơ Haiku cũng phải giữ cái cốt cách của nó. Có thể đó là cốt cách nguyên thủy hay những đổi thay đã được mặc nhiên công nhận. Còn phần hồn mới là thứ được thổi vào một cách tùy biến. Chính vì lẽ đó mà thơ làm ra vẫn được định danh là thơ Haiku. Cũng giống như khi một bài thơ bảo đảm đủ thất ngôn bát cú, thất ngôn tứ tuyệt … và đúng niêm luật, vần đối sẽ được gọi là thơ Đường (Đường luật):

                           Gió bấc xô mây đọng cuối trời

                           Mưa luồn tán lá ngả nghiêng rơi

                           Cành cong ngõ trước run rung rẩy

                           Lá rộng vườn sau tốc tả tơi

                           Trà đượm hương xưa xui tiếng dạ

                           Thơ say vần cũ giục cơn đời

                           Có về đông trước cho theo với

                           Lượm mảnh nhân tình thả bóng chơi!                    (Lý Viễn Giao)

Hoặc thơ một dòng sáu một dòng tám chữ cứ thế nối tiếp nhau, gieo vần đúng luật thì là thơ lục bát :

                            Giọt rơi hơi bị trong veo

                            Mắt đi hơi bị vòng vèo lôi thôi

                            Chân mây hơi bị cuối trời

                            Em hơi bị đẹp anh hơi bị nhàu!                             (Nguyễn Duy)

Thơ Đường hay thơ Lục bát không phù hợp với ngôn ngữ đa âm. Lục bát còn khó khăn với cả ngôn ngữ đơn âm nhưng không phân bằng trắc. Thơ Haiku , loại ngôn ngữ nào cũng làm được vì chỉ cần ngắn dưới mười bẩy âm tiết và có ba ngắt ý rõ ràng . Thơ Haiku được sáng tác ở nơi nào cũng đều gọi tên như nhau cả. Bởi đã là thể loại này ắt phải hội đủ các tiêu chí cần thiết của nó. Giống như đã là bánh Pi-ja, ở Việt Nam không thể làm như bánh rán hay bánh xèo được.

          Tác giả bài thơ là người nước nào chỉ quy định xuất xứ của bài thơ , không thể ấn định thể loại thơ. Bài thơ chỉ lưu hành trong nước dĩ nhiên chỉ cần ghi tác giả là đủ . Nhưng nếu thơ vượt biên giới , cần ghi thêm quốc gia. Thể loại thơ đã do chính nó khảng định không cần nêu tên. Khi ta đề tên quốc gia của tác giả ngay sau thể loại thơ , mặc nhiên ta đã khảng định một thể loại thơ mới rồi đó. Thơ Haiku Đức , thơ HaikuViệt…không phải là thơ Haiku nữa! Có người cho rằng các từ Đức, Việt…chỉ là phụ từ để cho hay bài thơ làm bằng ngôn ngữ ấy, ở xứ ấy. Thực ra không phải thế , những từ này khảng định một thực thể mới hoàn toàn . Có thể đến một lúc chúng ta xây dựng được một hệ thống tiêu chí mới cho một thể loại thơ mà ta gọi là Haiku Việt , điều đó sẽ dễ dàng chấp nhận như một lẽ đương nhiên .   

          Câu lạc bộ của chúng ta đã đôi lần đề cập đến một tên gọi chính thức hợp lý . Cũng đã có lúc khảng định mình là Câu lạc bộ thơ Haiku Hà Nội . Nhưng dường như việc thống nhất chưa thực sự chín nên có chuyện ngẫu biến trong sử dụng . Thiết nghĩ đã đến lúc cần mở rộng trao đổi một cách có lý luận khoa học để ghi chính danh của mình vào thẻ căn cước trong làng văn chương Việt .

         

 

Tâm khúc Một Chạp

                                                                                                  Lý Viễn Giao

Gió phả mưa phun lạnh xám trời
Hiên ngoài tí tách giọt rơi rơi
Hương trà gọi nhớ về xưa cũ
ấm lạnh ngày đông ấm lạnh đời !

Gà

 

                                                  Lê Đình Công

1.Chẳng lẽ mèo quáng gà

   không nhìn ra

   lũ chuột

 2.Gà sống mới gáy vang

    chắc xuân sang

    trời đẹp

3.Người “nud” có kẻ phê

   chẳng ai chê

   gà “nud’

4.Em đẹp quá

   anh lại già

   gà sống thiến

5.Gà chưa gáy sang xuân

   haiku đã hân hoan

   đầy lộc

 

Cu Ba - Phải đến và cảm nhận

 

                                                                                  Nguyễn Ngọc Long

Người viết bài này cũng đã được sang Cuba tới 4 lần từ năm 2006 đến nay; cũng đã được làm việc với lãnh đạo Bộ Kinh tế Cuba; Bộ Nội vụ Cuba và lãnh đạo công an một số tỉnh, thành. Rồi cũng đã gặp gỡ không ít cán bộ, công nhân Cuba, trong đó có không ít người đã từng sang giúp ta mở đường Hòa Lạc – Xuân Mai, xây dựng khách sạn Thắng Lợi, mở

đường Hồ Chí Minh… Và quả thật, tôi cũng xin phép được nhắc lại câu của Đại sứ Lê Quảng Ba nếu như nói về Cuba: “Bao giờ ta có thể làm được như họ?!”.

Rõ ràng rằng, bấy lâu nay, cũng do Cuba xa chúng ta quá, hơn nữa, việc cung cấp thông tin còn rất hạn chế, cho nên thế giới và cả Việt Nam nữa – cũng không hiểu Cuba. Rất nhiều lời nhận xét về Cuba là xuất phát từ những kẻ trọc phú ở Việt Nam – đó là một số đại gia lắm tiền nhiều của và họ nhìn người dân Cuba bằng con mắt của kẻ lắm tiền. Nhưng họ không biết rằng, ở Cuba, có những điều mà ít nhất 2/3 dân số Việt Nam đang nằm mơ cũng không được như vậy.Tất cả trẻ em Cuba đều được giáo dục miễn phí ngay từ mẫu giáo lớn (5 tuổi) cho đến khi tốt nghiệp đại học hoặc học lên đến tiến sĩ. Trong suốt quá trình học này, học sinh không phải chi một xu cho tiền may đồng phục, tiền mua sắm sách vở, giấy bút và còn được nuôi ăn một bữa hoặc cả ngày (tùy theo từng trường).

Trẻ em Cuba từ khi đi học mẫu giáo đã được học 3 thứ. Đó là: âm nhạc, múa và bơi lội. Còn chữ nghĩa thì cũng có học nhưng chỉ là nhận biết mặt chữ mà thôi. Không có một trẻ em Cuba nào bị thất học, dù đó là ở nơi “thâm sơn cùng cốc”.

Tất cả người dân Cuba đều được khám, chữa bệnh miễn phí và được dùng những loại thuốc tốt nhất có thể. Vào những bệnh viện ở Cuba, không  làm gì có cảnh bệnh nhân “lóp ngóp” chui từ gầm giường ra chào hoặc ba bốn bệnh nhân chung nhau một giường  (như ở Việt Nam). Việc một ông ủy viên Trung ương nằm chung phòng điều trị với một ông  phó thường dân là chuyện bình thường. Tất cả người dân, trẻ em Cuba đều được uống sữa tươi miễn phí. Nếu là  trẻ em dưới 10 tuổi thì đều “như vắt chanh”, mỗi ngày được uống nửa lít sữa và nhà nào không có điều kiện ra cửa hàng lấy thì có người mang sữa đến tận  nhà. Rồi nữa, giáo dục của Cuba được xếp vào hàng tiên tiến nhất thế giới,  ngang với Đan Mạch. Y tế Cuba thì đứng vào hàng đầu và họ đã chế ra  được vắc-xin phòng chống bệnh ung thư và nhiều loại thuốc đặc biệt  khác. Thể thao Cuba thì cũng đứng vào hàng thứ 14, 15 gì đó trên thế  giới (trong khi Việt Nam ta chưa được xếp vào thứ bậc nào trên thế giới, hoặc nếu có thì cũng hàng… đội sổ).Còn về trật tự xã hội thì quả thực đó là một thiên đường cho sự ngăn  nắp, nề nếp, văn minh và sự tôn trọng các quy tắc trật tự đô thị, bảo vệ môi trường.Đúng là người dân Cuba còn thiếu thốn bởi cái lệnh cấm vận cực kỳ dã  man của Mỹ. Nhưng trong phạm vi có thể, Chính phủ Cuba đã l cho trẻ em và người già hết mức. Đấy chính là bản chất tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa.Trong một lần, tôi về tỉnh Holguín – quê hương của Chủ tịch Fidel Castro. Vào tối Chủ nhật, tôi ra quảng trường ở thành phố chơi và thực sự kinh ngạc khi thấy có đến cả hơn 100 thanh thiếu niên mang các loại  nhạc cụ ra hòa tấu – chủ yếu là bộ hơi (các loại kèn). Hóa ra ở thành phố này có một ông nhạc trưởng.Mỗi tháng một lần, ông lại phát cho những thanh thiếu niên biết chơi nhạc một bản nhạc. Học sinh mang về tập và cứ đến tối Chủ nhật thì lại ra quảng trường tập hòa tấu. Một khung cảnh thanh bình, văn minh hiếm có mà dĩ nhiên, chưa từng thấy ở Việt Nam.Đi trên đường phố thủ đô La Habana hoặc đến bất cứ cửa hàng nào, không  làm gì có cảnh người dân chen lấn, xô đẩy mua hàng hóa hoặc chen lấn lên xe buýt. Một cháu bé đang đi tung tăng trên vỉa hè, nếu vui chân chạy xuống đường thì lập tức tất cả các phương tiện giao thông đang đi trên đường dừng lại, người lái xe sẽ xuống xe dắt cháu trên vỉa hè rồi  mới đi tiếp.Những điều đó – chắc chắn rằng những người vốn nhìn Cuba hay Triều Tiên bằng con mắt “trọc phú” sẽ không bao giờ nhìn thấy bởi họ quen đến những nơi có tiền là có tất cả. Nhưng họ lại không nghĩ rằng, có những điều trong cuộc sống con người ta mà có tiền cũng chẳng thể mua được: Đó là sự hạnh phúc, bình an.

Cuba không phải là họ không biết và không có khát vọng làm giàu. Nhưng  họ không làm giàu bằng mọi cách như ở Việt Nam ta. Họ không làm giàu  bằng kiểu tàn phá môi trường; không làm giàu bằng các trò làm ăn chộp giật, lừa đảo, bất chấp luật pháp. Đúng là xã hội của họ còn nhiều thiếu thốn, cách quản lý, xây dựng phát triển kinh tế của họ cũng còn nhiều điều phải bàn, phải cải tổ nhưng rõ ràng họ đã chăm lo tốt hơn ta rất nhiều cho đời sống người dân, đặc biệt là trẻ em và người già.Mà nhân đây cũng phải nói thêm rằng, bình quân thu nhập theo đầu người của Cuba còn gấp 3 lần người Việt Nam (khoảng 3.000USD/người/năm).Chỉ có điều là Cuba đã dành 54% tổng thu nhập quốc gia cho giáo dục và y tế.

Một trong những thành tựu lớn của Cuba.Tờ Independent của Anh thống kê về y tế Cuba vào năm 2006 như sau:

     - Tuổi thọ bình quân: nam 75,11; nữ: 79,85 (Mỹ tương ứng là 75; 80,8).

     - Tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh: 6,22 ca tử vong trên 1.000 trẻ em (Mỹ là 6,43).

     - Tỷ lệ nhiễm HIV: dưới 0,1 phần trăm (Mỹ: 0,6 phần trăm).

     - Số bác sĩ trên 1000 dân: 5,91 (Mỹ: 2,56).

     - Số giường bệnh trên 10.000 dân: 49 (Mỹ: 33).

     - 25.000 bác sĩ Cuba đang làm nhiệm vụ nhân đạo tại 68 quốc gia.

     - Năm 2006, 1.800 bác sĩ từ 47 nước đang phát triển đã tốt nghiệp từ  21 trường y tế của Cuba

     - Mỗi năm có hơn 5.000 "khách du lịch sức khỏe" đi du lịch tới Cuba, tạo ra hơn 40 triệu USD cho nền kinh tế Cuba.

     - Thường xuyên cử các đoàn y tế (tổng cộng 135.000 người) tới các khu vực có thiên tai, dịch bệnh trên thế giới (đặc biệt tại các nước nghèo) để hỗ trợ. Từ 1960 đến nay Cuba này đã gửi hơn 135.000 nhân viên y tế đến nhiều nơi trên thế giới trong các  sứ mệnh nhân đạo.

     - Riêng để giúp đỡ các nạn nhân của cơn bão Katrina, Fidel Castro gửi sang Mỹ 1.586 bác sĩ.

     - Đặc biệt, ngày 1/7/2015, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chính thức xác  nhận Cuba trở thành quốc gia đầu tiên đã thành công trong việc ngăn chặn virus HIV truyền từ mẹ sang con. Theo Giám đốc WHO Margaret Chan, thành công của Cuba là một trong những thành tựu quan trọng nhất của hệ thống y tế toàn cầu, là chiến thắng y học rất vĩ đại của nhân loại trong cuộc chiến lâu dài với HIV/AIDS. Một trong những yếu tố quan  trọng là nhờ vào hệ thống chăm sóc y tế quốc gia toàn diện tập trung vào sức khỏe sản phụ. Tại Cuba có đến 99% bà mẹ mang thai và 100% các  bé sơ sinh từ mẹ bị HIV đều được điều trị thuốc ngăn chặn phơi nhiễm HIV và các loại thuốc này miễn phí hoàn toàn cho bệnh nhân, theo hướng  dẫn của bác sĩ.

                                                                                                    (nguồn Wikipedia)